Šta su matične ćelije?
Otkriće matičnih ćelija je jedno od najvećih dostignuća savremene medicine. One se razlikuju od naših zrelih operativnih ćelija, jer imaju zapanjujuću sposobnost ne samo da stvaraju same sebe, već i nova tkiva prilikom diobe i razvoja, te na taj način omogućavaju proizvodnju svih funkcionalnih ćelija i tkiva ljudskog tijela.

A šta su banke matičnih ćelija?
To su institucije koje se bave izdvajanjem i dugogodišnjim čuvanjem matičnih ćelija. One posjeduju najsavremeniju tehnologiju, besprijekornu organizaciju, stalno usavršavanje i dobro uređen sistem, kako bi se obezbijedila stabilnost i pouzdanost pri izdvajanju i čuvanju matičnih ćelija. Zvanično vodeća banka matičnih ćelija Evrope je „Cryo-Save” koja postoji od 2000. godine sa poslovnim sjedištem u Švajcarskoj, a koja sigurnosti radi, uzorke čuva u dvije zemlje – Holandiji i Belgiji. Ovo nije jedina banka matičnih ćelija, ali mnoge druge nemaju uslove koji pružaju takvu sigurnost, jer nemaju čak ni tehnologiju da izdvajaju matične ćelije iz krvi, već čuvaju samo krv, a u slučaju potrebe naknadno izdvajaju ćelije, pri čemu može doći do komplikacija i nepredvidivog ishoda. Zato je važno da se ljudi dobro informišu, kako bi donijeli pravu odluku kome će dati svoje povjerenje za čuvanje matičnih ćelija. „Cryo-Save” je prva banka u Bosni i Hercegovini koja je počela da pruža usluge izdvajanja i čuvanja matičnih ćelija, a prisutna je i u oko 40 zemalja na tri kontinenta.

Ko u liječenju može koristiti matične ćelije?
Danas se matične ćelije iz pupčane vrpce uspješno koriste u liječenju više od 100 oboljenja, kao što su leukemija, različite vrste dijabetesa, anemije, metaboličkih poremećaja… Do prije dvadesetak godina smatralo se da se njima može izliječiti samo jedna bolest. Matične ćelije su kompatibilne za onog iz čije su pupčane vrpce izdvojene, a u velikoj vjerovatnoći i za njegove najbliže krvne srodnike.

Na koji način se uzimaju i u kakvim uslovima se čuvaju i transportuju matične ćelije?
Postupak uzimanja krvi iz pupčanika je toliko jednostavan, da ga može uspješno obaviti praktično svaki ljekar koji je pogledao materijal sa CD – a i pročitao procedure za vađenje krvi iz pupčanika nakon porođaja. To traje svega nekoliko minuta i veoma je bitno naglasiti da je potpuno neškodljivo i bezbolno, kako za majku, tako i za dijete. Nakon obavljenog postupka, kesica krvi se stavlja u kutiju i brzom poštom šalje u laboratoriju u Briselu. Tamo se vrši analiza krvi na viruse i infekcije, i ako se utvrdi da je krv ispravna, zdrave i vitalne ćelije se izdvajaju i čuvaju u dvije posude na temperaturi nižoj od minus 180 stepeni Celzijusa u gasovitoj fazi tečnog azota. Čuvanje se vrši na dvije lokacije, u Holandiji i Belgiji, na period od 20 godina.

Šta nakon isteka 20 godina? Imaju li uopšte matične ćelije rok trajanja?
Pravilno pripremljene i uskladištene matične ćelije iz pupčane vrpce ne mogu ostariti i mogu živjeti duže od svog vlasnika. Sva dosadašnja istraživanja ukazuju na to da one imaju neograničenu sposobnost opstanka, pod uslovom da se drže u dubokom zamrzavanju sve dok ne zatrebaju. Ugovor za čuvanje matičnih ćelija koji potpišu roditelji sa bankom „Cryo-Save” važi na 20 godina. Prije isteka ugovora banka upućuje pismo klijentima, da li žele da i dalje čuvaju matične ćelije. Troškovi za nastavak čuvanja iznose oko 40 eura mjesečno, iako nije moguće navesti tačan iznos, jer na cijenu može uticati niz faktora kao što su tehnika čuvanja, materijalni troškovi, inflacija…

Koliko košta uzimanje i  čuvanje matičnih ćelija? Šta sve podrazumijeva cijena?
Cijena jednog postupka čuvanja matičnih ćelija iznosi 1.985 eura. Tu je uračunat potrebni materijal i set za uzimanje krvi iz pupčanika, transport uzorka do laboratorije u Briselu, analiza na infekcije i viruse, izdvajanje matičnih ćelija iz krvi, njihovo čuvanje 20 godina, kao i transport u slučaju bolesti do klinike gdje se pacijent liječi.
Ovaj iznos se plaća u dva dijela, prvi je 210 eura za vađenje krvi iz pupčanika i transport do Brisela, a nakon analize i potvrde da su ćelije u redu, te da se mogu izdvojiti i uskladištiti, plaća se ostatak iznosa – 1.775 eura. Posije toga dobija se certifikat sa jedinstvenim bar kodom, a važno je naglasiti da klijenti iz Bosne i Hercegovine direktno uplaćuju novac na račun „Cryo-Save AG” iz Švajcarske, pri čemu dobijaju certifikat koji garantuje najveću sigurnost.

Šta u slučaju da majka rodi blizance, da li se uzorak uzima od jedne ili obe bebe i kako se u tom slučaju naplaćuje?
U tom slučaju roditelji donose odluku da li će da uzmu matične ćelije jednog ili oba djeteta. Ako žele da obave postupak kod ova djeteta, za jedno se plaća puna cijena, a za drugo „Cryo-Save” obezbjeđuje 50 odsto popusta, jer se ipak radi o dva seta za uzimanje i transport matičnih ćelija iz pupčanika.

Koja je prednost matičnih ćelija iz pupčane vrpce nad zrelim ćelijama koje se mogu uzimati kod odraslih?
Ljudsko tijelo ima više od 200 tipova zrelih ćelija koje imaju svoju jedinstvenu, karakterističnu i specijalizovanju funkciju. Za razliku od njih, matične ćelije iz pupčane vrpce imaju nevjerovatnu sposobnost da same sebe proizvode i na taj način stvaraju sve funkcionalne ćelije tijela. Prednosti matičnih ćelija su još u tome što su „mlade“ – nisu bile podvrgnute procesu starenja i samim tim se brže dijele i sposobnije su za život, nego što je slučaj sa „odraslim“ ćelijama. Još jedna od prednosti je to što su „svježije“, pošto su zaštićene majčinom matericom od virusa i infekcija kojima smo izloženi u spoljašnjem okruženju.

Čuvanje matičnih ćelija građana Bosne i Hercegovine
Zainteresovani roditelji u Bosni i Hercegovini za ovaj postupak se mogu obratiti firmi „Family plus“ koja je ovlašteni partner vodeće evropske banke matičnih ćelija „Cryo-Save”. Za period od svega tri do četiri mjeseca kako je „Cryo-Save” prisutan na našim prostorima, 44 bračna para su sklopili ugovor o čuvanju matičnih ćelija, od čega je 28 već završilo kompletan postupak, odnosno njihove matične ćelije su već uskladištene u Holandiji i Belgiji. Postupci su obavljeni u Banjaluci, Gradišci, Bijeljini, Sarajevu i Tuzli, a iz „Family plus“–a vjeruju da će do kraja godine to biti urađeno u svim porodilištima u BiH.
„Naši ljekari su veoma brzo „prihvatili“ matične ćelije kao jednu novu metodu i mogućnost, i dosadašnji slučajevi uzimanja krvi iz pupčane vrpce u porodilištima su obavljeni uspješno. To govori da su se veoma brzo edukovali i osposobili za ovu metodu“, ističu iz firme „Family plus“.
Administrativna procedura je jednostavna, nakon razgovora kojim se dobijaju sve neophodne informacije, potpisuje se ugovor i dobija set za prikupljanje krvi iz pupčane vrpce koji majka treba da ponese na porođaj.
Sve informacije za zainteresovane u Bosni i Hercegovini za čuvanje matičnih ćelija mogu se naći na stranicama www.maticnecelije.ba ili www.cryo-save.com , te na brojeve telefona 065 / 70 20 01 i 051 / 35 70 50.

Razlika između privatnih i javnih banaka
Važno je znati da postoje privatne i javne banke matičnih ćelija. ”Cryo-Save” je privatna banka sa kojom majke, odnosno roditelji sklapaju ugovor o čuvanju matičnih ćelija svoje djece. Matične ćelije se mogu koristiti, naravno kada i ako im zatreba, isključivo na zahtijev i uz odobrenje roditelja.
Većina zemalja u Evropi ima i javne banke matičnih ćelija, kojima roditelji doniraju krv iz pupčanika svoje bebe. Tako donirane matične ćelije u javnim bankama mogu koristiti svi oni kojima zatrebaju, naravno ukoliko im odgovaraju. Roditeljima koji doniraju javnim banka matične ćelije iz krvi iz pupčanika ne garantuje se da, u trenutku ako su one neophodne za liječenje njihovog dijeteta ili drugog člana porodice, da već prije toga one nisu date nekom drugom, jer se donirane matične ćelije i ne čuvaju pod imenom donatora. Da uvijek imate na raspolaganju svoje matične ćelije kao svoje privatno vlasništvo je jedino osigurano ukoliko krv iz pupčanika tj. matične ćelije  čuvate u privatnim bankama.